Zwarte Zwanen in de industrie

Recent las ik het boek The Black Swan: The Impact of the Highly Improbable van Nassim Nicholas Taleb. Een fascinerend boek maar een uitdaging voor een techneut als ondergetekende vanwege het grote aantal filosofische bespiegelingen, een domein waarin de technische universiteiten tijdens mijn opleiding maar beperkt onderwezen maar die je blik op de wereld verruimen. Bovendien sluit het boek goed aan op de vragen waar ik de laatste tijd in onze adviespraktijk mee te maken heb: het managen van risico’s in de keten.

 

Taleb definieert Black Swans als gebeurtenissen die zeer uitzonderlijk zijn en slechts zeer sporadisch voorkomen én een grote impact of grote gevolgen hebben én waarvan we achteraf met terugwerkende kracht kunnen beredeneren waarom deze zo hebben kunnen plaatsvinden. Vrij vertaald naar mijn dagelijkse praktijk en die van onze klanten: events die de keten volledig kunnen lamleggen of minimaal enorm kunnen verstoren waardoor de continuïteit van het bedrijf in gevaar kan komen. In de afgelopen jaren heeft zich een aantal van dit soort gebeurtenissen voorgedaan: de aardbeving in Japan, de Arabische lente en de economische crisis beginnend met het omvallen van Lehmann Brothers. Maar ook de aanslag op de Twin Towers in New York op 11 september in 2001 had een wereldwijde impact. Zwarte Zwanen zijn echter niet alleen events in negatieve zin. Het kunnen ook baanbrekende technologische veranderingen zijn, zoals het ontstaan van het Internet, die voor bedrijven totaal nieuwe kansen bieden. Ook deze, voor veel bedrijven kansrijke, omstandigheden kunnen voor bedrijven die hierop niet kunnen inspelen een bedreiging betekenen.

 

Door deze positieve en negatieve gebeurtenissen hebben bedrijven zich, soms door directe en onvrijwillige confrontatie met de gevolgen, gerealiseerd dat ze kwetsbaar zijn. De huidige inrichting van veel industriële bedrijven maakt dat ze bovendien nog kwetsbaarder zijn dan in het verleden. Zo heeft een groot aantal bedrijven zich gericht op hun core business en tegelijkertijd een deel van hun waardeketen uitbesteed aan (toe)leveranciers. Deze hebben op hun beurt vaak dezelfde beweging gemaakt waardoor er een gelaagde keten is ontstaan zoals bekend van de auto-industrie met 1^e, 2^e en 3^e lijns toeleveranciers. Door deze gelaagdheid is het zicht op de keten en transparantie verdwenen. Zo kan een aardbeving van 9 op de schaal van Richter in Japan betekenen dat een machinebouwer aan de andere kant van de wereld in Nederland geen elektronica-componenten krijgt waardoor de levering aan een belangrijke klant moet worden uitgesteld.

 

Zo was ik vorig jaar aanwezig bij de presentatie van het rapport My Industry 2030:Nederland gaat het maken, Van ambitie naar realisatie opgesteld door het Economisch Bureau van ING. Harry Hendriks van Philips vertelde hier dat zij bezig zijn met Global Rebalancing ofwel het heroverwegen van de plaats waar Philips (delen van) haar producten maakt. Dit zien wij ook in onze praktijk bij andere industriële bedrijven. Niet alleen als gevolg van risico management maar ook als gevolg van de toenemende aandacht voor sustainability en CO2 uitstoot beperking. De oplopende materiaalprijzen als gevolg van een geografisch beperkte beschikbaarheid maken dat de ketens langer worden. Fabrikanten van machines en consumables voelen zich tegenwoordig ook verantwoordelijk voor de recycling van haar producten, enerzijds vanwege corporate social responsibility redenen maar praktisch ook vanwege het hergebruik van de materialen.

 

Zo sorteren bedrijven steeds bewuster voor op de volgende zwarte zwaan die hun industriële pad zal kruisen. Dat er weer een komt is duidelijk maar wanneer, waar en in welke gedaante? We weten het niet. Laten we in ieder geval zorgen dat we in de board room of directiekamer eens van gedachten wisselen over mogelijke events. Hierbij kan de visie van een andere bank helpen. De Rabobank schetste eerder in haar visie IN2030 een viertal uiterste scenario’s aan de hand van het combineren van 2 kern-onzekerheden: harmonie en een vreedzame samenleving versus conflicten en de manier waarop veranderingen plaatsvinden, geleidelijk versus juist schoksgewijs.

 

Succes met uw overpeinzingen. De ontluikende lente is hiervoor een mooie periode. Ik wens u veel wijsheid toe en een prachtige zomer.

 

Dit artikel is eerder gepubliceerd in PT Industrieel Management.